وقتی از واژه «استرس» صحبت میکنیم، اغلب ذهن ما به سمت اضطراب، فشار، و فرسودگی روانی میرود. اما آیا میدانستید که استرس همیشه منفی نیست؟ دکتر هانس سلیه (Hans Selye)، پزشک و پژوهشگر پیشگام در حوزه فیزیولوژی استرس، برای اولین بار در قرن بیستم مفهوم دو نوع استرس را معرفی کرد: دیسترس (Distress) و اوسترس (Eustress).
تفاوت بین Distress و Eustress چیست؟
“دیسترس” نوعی استرس منفی است که فراتر از ظرفیت تطبیقی بدن و ذهن عمل میکند. این نوع استرس معمولاً باعث احساس ناتوانی، اضطراب، فرسودگی، بیخوابی و کاهش عملکرد فیزیولوژیک و ذهنی میشود.
مثالهایی از دیسترس:
- از دست دادن شغل
- تجربهی تروما یا سوگ
- فشار بیش از حد کاری یا مالی
در مقابل، اوسترس نوعی استرس مثبت است که به عنوان یک عامل انگیزشی عمل میکند و فرد را به رشد، یادگیری یا خلق نتایج بهتر سوق میدهد. در این حالت، بدن همچنان بهطور فیزیولوژیک فعال میشود اما حس کنترل، هیجان و انگیزش وجود دارد.
مثالهایی از اوسترس:
- شروع یک پروژه جدید
- ازدواج یا تولد فرزند
- آمادگی برای ارائه یا رقابت ورزشی
ارتباط با سیستم عصبی-عضلانی از دیدگاه سوماتیک
در کتاب «Somatics» نوشتهی توماس هانا، به این نکته اشاره میشود که این دو نوع استرس به شکلهای متفاوتی در بدن انسان بازتاب پیدا میکنند:
Distress معمولاً به شکل پاسخ عقبنشینی (Withdrawal Response) ظاهر میشود. در این وضعیت، انقباضات عضلانی در جلوی بدن بیشتر میشوند، قفسهی سینه جمع میشود، و بدن تمایل به جمع شدن و دفاع دارد. هانا این واکنش را “رفلکس چراغ قرمز (Red Light Reflex)” مینامد.
Eustress به شکل پاسخ کنشگر (Action Response) نمایان میشود. در این حالت، عضلات پشت بدن فعال میشوند، بدن راست میایستد، و آمادگی برای حرکت، خلاقیت یا اقدام وجود دارد. این واکنش، رفلکس چراغ سبز (Green Light Reflex) نام دارد.
آیا بدن ما تفاوت بین این دو نوع استرس را میفهمد؟
از نظر بیوشیمیایی، هر دو نوع استرس ممکن است با فعالسازی محور HPA (هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال) و ترشح کورتیزول و آدرنالین همراه باشند. اما تفاوت اساسی در “برداشت ذهنی ما” از موقعیت و میزان انعطافپذیری سیستم عصبی ما نهفته است.
- وقتی استرس را بهعنوان تهدید ببینیم : Distress
- وقتی استرس را بهعنوان چالش و فرصت تجربه کنیم : Eustress
این موضوع نشان میدهد که “نگرش ذهنی”، “سوابق زندگی” و “وضعیت سیستم عصبی خودتنظیمگر”(Autonomic Nervous System) نقش کلیدی در نحوهی پاسخ بدن به استرس دارند.
نقش آگاهی بدنی در مواجهه با استرس
شناخت تفاوت بین distress و eustress نه تنها درک ما از استرس را تغییر میدهد، بلکه میتواند نحوهی واکنش بدنمان را نیز دگرگون کند. وقتی متوجه میشویم که بدن ما چگونه به انواع استرس واکنش نشان میدهد، میتوانیم آگاهانهتر عمل کرده، از تکنیکهای تنظیم عصبی، تنفس، و حرکتهای سوماتیک استفاده کنیم تا مسیر استرس را به جای فرسودگی، به سوی رشد و سازگاری هدایت کنیم.
در پایان، اگر این مقاله برایتان مفید بود، خوشحال میشویم که نظرات، تجربیات یا پرسشهایتان را در بخش کامنتها با ما در میان بگذارید. همراهی شما نهتنها به گسترش این گفتگو کمک میکند، بلکه به ما انگیزه میدهد تا مقالات علمی بیشتری در زمینه عملکرد بدن، استرس و بازیابی عصبی-عضلانی منتشر کنیم. برای دریافت مطالب تازه، ما را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید و وبسایت «تنآگاه» را به خاطر بسپارید.